Қазақстанның ересек халқының 24% шамасы артық денесалмағымен өмір сүруде. Бұл абстрактілі статистика емес — бұның артында әрбір отбасы, дене сақтандыру жүйесі және толықтай мемлекет экономикасы үшін нақты салдарлар тұр. Семіздікке қарсы күрестінің дүниежүзілік күні шеңберінде Алматыда ГЕРОФАРМ компаниясымен ұйымдастырылған «Іс-әрекет жасау үшін 8 миллиард себеп: Қазақстан семіздікке қарсы жаһандық күресте» дөңгелек үстелі әртүрлі медицина саласындағымамандарды жинады — әңгімелесу ашық әрі жан-жақты шықты.
Жанай Ақанов, Қазақстан қант диабетін зерттеу қоғамының президенті әрі эндокринолог дәрігер, алаңдаусыз қабылдау қиын болатын деректерді келтірді. Ересектер арасында 24%-дан басқа, еліміздегі балалардың шамамен 23%-ы артық салмақ немесе семіздікке ұшыраған. Басқаша айтқанда, бұл мәселе тек қарт ұрпаққа ғана тән емес, мектеп сыныптарына да еніп кеткен. Оның сөзінше, 2025 жылы Қазақстанда қант диабетімен тіркелген науқастар саны 538 мың адамға жеткен, ал жыл сайын бұл тізімге 36–37 мың жаңа жағдай қосылады — яғни күн сайын жүзден астам адам. Қант диабетін емдеу мемлекетке жылына шамамен 66 миллиард теңгеге шығын болып отыр, ал жүйелі алдын алу шаралары болмаса, бұл сома тек өседі. Ақанов ұлттық бағдарлама әзірлеуді талап етеді — мемлекеттік деңгейде үйлестірусіз, дәрігерлердің жекелеген күш-жігері қажетті нәтижеге жеткізбейді.
Невролог Сауле Туруспекова, Денсаулық сақтау министрлігінің штаттан тыс бас неврологы, тақырыпқа басқа қырынан келді. Оның айтуынша, семіздік тікелей ми тамырларына әсер етеді. Қазақстанда жыл сайын 40–49 мың инсульт жағдайы тіркеледі — бұл әр 10–12 минут сайын біреудің инсульт алғанын білдіреді. Зерттеулер көрсеткендей, артық дене салмағы бұл оқиғаның ықтималдығын шамамен 50%-ға арттырады. Бірақ мәселе тек инсультте ғана емес. Семіздікпен бірге жүретін метаболикалық бұзылыстар біртіндеп есте сақтау, зейін және оқу қабілетін төмендетеді, ал ұзақ мерзімді перспективада деменция дамуының бір факторы болып табылады. Бұл дегеніміз, семіздік адамнан бүгінгі денсаулығын ғана емес, болашақтағы когнитивтік қабілеттерін де айырады.
Кардиолог Дина Капсултанова, ҚазҰМУ-дың доценті және Алматы қаласының штаттан тыс бас терапевті, ерекше тік сөйледі: жүрек-қан тамырлары аурулары Қазақстандағы басты өлім себептері болып қала береді, ал артық салмақ — олардың дамуының негізгі факторларының бірі.«Семіздік — бұл эстетикалық мәселе емес, біздің ұлттың өмір сүруі мәселесі», — деді ол, және көрсетілген деректер контекстінде бұл сөздер асыра айтылған жоқ, керісінше медициналық факті ретінде қабылданады.
Дөңгелек үстел қатысушылары бөлек талқылаған тағы бір тақырып — семіздіктің репродуктивті денсаулыққа әсері. Уролог-андролог Ернұр Айнаев артық салмақ ер адамдарда гормоналды тепе-теңдікті бұзатынын түсіндірді: тестостерон деңгейі төмендейді, эстроген деңгейі көтеріледі, бұл фертильділікке әсер етеді. Айтулы жайт, салмақ азайғанда гормоналды фон қосымша дәрі-дәрмектің көмегінсіз қалпына келуі өте жиі болатынжайт.. Дәрігердің айтуынша, семіздікпен байланысты репродуктивті мәселелер кейбір жағдайларда отбасылық даулардың себебіне де айналуы мүмкін.
Людмила Воронова, Қазақстандағы ГЕРОФАРМ өкілі, басқа елдер бұл мәселені қалай жүйелі түрде шешіп жатқанын айтты. Мысалы, Ресейде балалардағы семіздікті алдын алу бағдарламалары жүзеге асырылуда, ал ересектер үшін шаралар мемлекеттік денсаулық сақтау бағдарламаларына енгізілген. Оның сөзінше, осындай тәсіл үшін бірден үш тараптың — мемлекет, медициналық қауымдастық және фармацевтикалық сала — қатысуы қажет. Сонымен қатар, ол Қазақстанда семаглутид негізіндегі «Семавик» препараты тіркелгенін атап өтті; бұл препарат метаболикалық бұзылыстарды кешенді емдеудің бір бөлігі ретінде дәрігер бақылауымен қолданылады.
Соңғы онжылдықта медициналық қауымдастықтағы семіздікке көзқарас түбегейлі өзгерді. Бұрын оны негізінен басқа ауруларға себеп болатын тәуекел факторы ретінде қабылдайтын. Қазір мамандар оны қант диабеті немесе гипертониямен тең келетін өз алдына ауру ретінде қарастырып, диагностика мен емдеуді қажет ететінін жиі атап өтеді. Алаңдататыны, бұл мәселе айтарлықтай «жасарып» келеді: метаболикалық бұзылыстар еңбекке қабілетті жастағы адамдардан жиі анықталып отыр. Физикалық белсенділіктің төмендеуі мен тамақтану құрылымының өзгеруі өз рөлін атқарады — және бұл процесс денсаулық сақтау жүйесінің реакциясынан әлдеқайда жылдам жүреді.